Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ва таҳаввулоти маданӣ дар Тоҷикистон. Андешаҳои академик Абдуҷаббор Раҳмонзода

Ватани азизи мо-Љумњурии Тољикистон, ки 29-умин солгарди истиќлоли худро таљлил намуд, њамчун давлати муосири мутамаддин дар арсаи љањон на танњо эътироф шуд, балки бо дастовардњои назарраси ду дањсолаи охири худ мавќеи шоистаро соњиб гардид. Ин раванди таърихии бозофарии давлатдории навин, барќарории иќтисодию иљтимої ва эњёи миллї, бешак, ба саъю талош ва зањматњои шабонарўзии Асосгузори сулњу вањдати миллї Пешвои миллат, Президенти Љумњурии Тољикистон муњтарам Эмомалї Рањмон вобаста мебошад. Барои расидан ба њадафњои ватандўстона ин абармарди дунёи сиёсат аз рўзњои аввали ба сари ќудрат омаданашон консепсияи тањаввулоти маданиро њамчун воситаи расидан ба давлатофаринї интихоб карда, онро давра ба давра дар љомеаи Тољикистон амалї намуданд.

Мафњуми «тањаввулоти маданї» дар таърихи миллатњо раванде фањмида мешавад, ки дар тўли он шароити иљтимої ва меъёрњои муносибати маърифативу фарњангї ба таври љиддї таѓйир ёфта, дар љомеа шевањои муосири зиндагї, арзишњои неку созанда ва тафаккури пешќадам ташаккул меёбад. Истилоњи мазкур гузариши амиќи иљтимоиву маданї ва баромадан ба зинаи нави бењзистї ва дурустандеширо ифода карда, тамоми љанбањои њаёт-аз зиндагии моддї то арзишњои маънавиро фарогир мешавад.

Назарияи «тањаввулоти маданї» аз љониби як ќатор муњаќќиќони љомеашинос, аз љумла Алекс Масуди ва Роналд Инглхарт тањќиќ гардида, яке аз омилњои навсозии тафаккури инсон ва мутобиќшавии он ба давру замон дониста мешавад. Ба ин масъала олимони фарњангшинос ва сиёсатшиносони тољик низ дахл карда, онро дар ташаккули љањонбинии шахс, тавоноии зењни ў ва боло рафтани фарњангу маданияти одамон муњим мешуморанд. Боиси тазаккур аст, ки дар таърихи инсоният мањз тањаввулоти маданї, ки аз љониби шахсиятњои муайян ва ё љараёну мактабњои фикрии алоњида амалї карда шудаанд, сабабгори рушди њамаљонибаи кишвару миллатњои мушаххас гардидаанд. Кофист, ки аз натиљањои њаракати маорифпарварони асри XVIIIдар Фаронса, ислоњоти мадании Пётри Iдар Россия, инќилобњои маданї дар собиќ Иттињоди Шўравї ва ё Чин ёдовар шавем.

Дар Љумњурии Тољикистон бо баракати истиќлол ва ба сари ќудрат омадани муњтарам Эмомалї Рањмон истифода ва амалї гардидани ин таљрибаи пешќадам оѓоз гардид ва дар њама соњањо ислоњоти маданї шурўъ шуда, то ба имрўз бо суръати баланд идома дорад.

Дар ин росто Њукумати кишвар, пеш аз њама, ба рушди соњањои илму маориф, тандурустиву фарњанг, саноату энергетика, роњу коммуникатсия ва њифзи иљтимоии ањолї афзалият дода, садњо муассисањои нави таълимї, фарњангиву тандурустї, дањњо корхонањои хурду бузург ва роњњои байналмилаливу наќбу пулњои пуриќтидорро бунёд намуд. Махсусан, дар низоми тањсилот ислоњот љорї гардида, ба рушди илму инноватсия асос гузошта шуд. Фарњанг њамчун љавњари њастии миллат дастгирї ёфта, анъанањои миллї аз нав эњё гардиданд. Касбомўзї ва њунаромўзї рушд карда, новобаста ба синну сол одамон ба ин љода раѓбат пайдо намуданд. Њамзамон, барои дар давраи то њафт соли оянда ба касбомўзї љалб кардани тамоми афроди бекасб заминаи мусоид фароњам оварда шуд. Инчунин, барои табибон, њамширањои шафќат ва худи беморон шароити муносиб муњайё шуда, дар ин самт технологияи наву замонавї ворид гардиданд, ки ин њама ба ташаккули тафаккури техникии мутахассисони соња мусоидат намуданд.

Дар ин росто Њукумати кишвар, пеш аз њама, ба рушди соњањои илму маориф, тандурустиву фарњанг, саноату энергетика, роњу коммуникатсия ва њифзи иљтимоии ањолї афзалият дода, садњо муассисањои нави таълимї, фарњангиву тандурустї, дањњо корхонањои хурду бузург ва роњњои байналмилаливу наќбу пулњои пуриќтидорро бунёд намуд. Махсусан, дар низоми тањсилот ислоњот љорї гардида, ба рушди илму инноватсия асос гузошта шуд. Фарњанг њамчун љавњари њастии миллат дастгирї ёфта, анъанањои миллї аз нав эњё гардиданд. Касбомўзї ва њунаромўзї рушд карда, новобаста ба синну сол одамон ба ин љода раѓбат пайдо намуданд. Њамзамон, барои дар давраи то њафт соли оянда ба касбомўзї љалб кардани тамоми афроди бекасб заминаи мусоид фароњам оварда шуд. Инчунин, барои табибон, њамширањои шафќат ва худи беморон шароити муносиб муњайё шуда, дар ин самт технологияи наву замонавї ворид гардиданд, ки ин њама ба ташаккули тафаккури техникии мутахассисони соња мусоидат намуданд.

Дар дигар бахшњои њаёти иќтисодию иљтимоии мамлакат низ чунин тадбирњо роњандозї шуда, ин раванд бо маром идома дорад. Амалњои мазкур ва сариваќтї шароити кору фаъолияти њамватанони моро бењтар карда, шуури онњоро ба куллї таѓйир дод. Њамзамон, ин раванд ба завќи зебоипарастї ва боло рафтани маданияти шањрвандон таъсир расонида, дар баробари ин, имкон фароњам овард, ки одамон бо технологияи муосир ошно шаванд, барои корбарии таљњизоти нав бозомўзї кунанд ва сатњи донишу љањонбинии худро тањким бахшанд.

Президенти Љумњурии Тољикистон муњтарам Эмомалї Рањмон дар ду дањсолаи охир мамлакатро аз буњрони сиёсї ва иќтисодї рањо бахшида, вазъи иљтимоиро ба куллї таѓйир доданд, навсозиро дар њамаи соњањои иќтисоди миллї ба роњ монда, њадафњои авлавиятдоштаро муайян ва барои расидан ба кишвари маданї роњи васеъ кушоданд.

Омилњои мазкур ин раванди босуръатро такон бахшида, обрў ва маќоми Тољикистонро дар минтаќа ва љањон боло бурданд. Агар аз њамин љињат ба љањишњои маданиву маънавии љањонбинии ањолии кишвар назар афканем, мебинем, ки тањаввулоти маданї дар ин давра ба якчанд омили сарнавиштсоз вобастагї дорад, ки њар яке аз онњо бо муњтавои худ ба мафкура ва андешаи сокинони кишвар таъсири амиќ расонида, ба рушди босуръат асос гузоштаанд.

Омили якум бо ќабули њадафњои афзалиятноки кишвар, стратегияи миллии рушд ва тањкими раванди азнавсозии соњањои иљтимої алоќаманд мебошад. Вобаста ба ин, Њукумат як ќатор тадбирњоеро амалї намуд, ки њар яки он рушди устувори иќтисоди миллиро дар мамлакат таъмин карда, вазъи иљтимої ва иќтисодиро дигаргун сохтанд. Ќабул гардидани се њадафи стратегї ва аз соли гузашта њамроњ шудани њадафи чањорум, яъне саноатикунонии босуръати кишвар чорањое буданд, ки зербинои иќтисоди миллиро устувор карданд ва раванди созандагиву бунёдкориро такони љиддї бахшиданд. Бо амалї шудани истиќлоли энергетикии кишвар на танњо ањолї ба барќи доимию бетаваќќуф таъмин шуд, балки барои бунёди корхонањои хурду миёна, иншооти иљтимої ва рушди инфрасохтори дигар мусоидат кард. Бояд ёдовар шуд, ки љомеаи љањонї Тољикистонро њамчун истењсолкунандаи барќи аз лињози экологї тоза эътироф намуд. Муњимтар аз њама, ду агрегати бузургтарини Неругоњи барќи обии Роѓун ва дањњо иншооти ёрирасони он сохта, мавриди истифода ќарор гирифтанд. Ба ин васила ва бо бунёди наќбњову роњњо ќувваи фаъоли коргари замони нав ташаккул ёфт ва муњандисону наќбканони мањаллї ба воя расида, истифодаи дањњо навъи техникаву технологияи муосир ба роњ монда шуд. Ин љањиши сифатї мафкураи коргаронро дигар карда, ба рушди љањонбинии онњо таъсири мусбат расонд.

Рањої аз бунбасти коммуникатсионї њадафи дурбинона ва хирадмандонае буд, ки минтаќањои солњои сол дар фасли сармо роњнадоштаро вориди масири шоњроњњои замонавї гардонд ва рафтуомад дар чањор фасли сол фароњам омад. Аз ин имконоти мусоид истифода карда, шањрвандони кишвар ба мањалњои њамдигар рафтуомад намуда, ошноии онњо ба шароиту зиндагии якдигар афзун мегардад. Муњимтар аз њама, шоњроњњо љумњурии моро ба бозорњои љањонї пайванд карда, равобити байнињамдигарии наќлиёти транзитиро дар дохил ва хориљи мамлакат таъмин месозанд. Ин маданияти одамонро таѓйир дод, барои рушди сайёњї пояњои устувор гузошт ва шиносоии кишвари мо ба љањониён тавассути сайёњон бештар гардид.

Роњ ба мисли шарёни рагњои дил мебошад, он, инчунин ба пойдории љомеа асос гузошта, мањалњоро ба њам наздик ва барои пайванди хешутаборї ва шиносої ба урфу одати якдигар замина муњайё сохт. Њамзамон, барои ба забони адабї гуфтугў кардани њамватанон ва дурї љустан аз шевањои мањаллї роњи восеъ боз намуд. Аз ин бештар, роњњо барои халќи воњид шудан, талќини њувияти миллї мусоидат намуда, моро бо њам наздику ќарин сохт. Ба ибораи дигар, бунёди роњњо ва пулњои дорои ањамияти мањаллию миллї ва байналмилалї, ки бо иќдоми Пешвои миллат сурат гирифт, ба робитањои устувори сокинони минтаќањои кишвар мусоидат намуда, ба мардум имконият дод, ки умумияту ягонагии худро дар тамоми самтњо, хоссатан дар самти таќвияти забони адабї ва ташаккули фарњанги миллї, тањким бахшанд.

Омили дувуми тањаввулоти маданї ба ќабули Амри Президенти мамлакат ба муносибати 30-солагии истиќлоли Љумњурии Тољикистон љињати ободу зебо гардондани мањалњои зист, дењот, шањрак, шањру ноњияњо ва маркази вилоятњо вобаста буда, то ба имрўз вусъати тоза касб кардааст. Бо ин ташаббуси ватанпарваронаи Сарвари давлат корњои ободонї ба маротиб боло рафта, зиёда аз 12 њазор иншооти хурду бузурги иљтимої, иќтисодї ва маишиву фарњангї дар мамлакат бунёд мегарданд. Дар ин муддат дар љумњурї садњо муассисањои тањсилоти томактабї ва умумї, ќасрњои зебои фарњангї, китобхонањо, марказњои саломатї, бунгоњњои тиббї, беморхонањо, дармонгоњњо, марказњои тиљоративу савдо, корхонањои хурду миёна сохта шуданд, ки њар яке симои шањру ноњияњоро ба пуррагї ба маънии мусбаташ дигаргун гардондаанд.

Мардум ин пешнињоди Роњбари хирадмандро ба хубї пуштибонї намуда, намояндагони табаќањои гуногун аз он дастгирї карданд ва дар пайи сохтмонњои замонавї шуда, садњо биноњои хуштарњро бунёд намуданд. Баробари ин таъмиру тармими роњњо оѓоз шуда, садњо километр роњњои мумфаршро соњибкорон ва шахсони саховатпеша эњё карданд. Иддаи дигар ба кандани чоњњои об, овардани хатњои нави оби нўшокї машѓул шуда, дар ин кори хайр сањми босазо гузоштанд. Як зумра љавонмардон барои дигар кардани симои дењањо ва мањаллањои хеш кўшиши зиёд ба харљ доданд ва тамоми инфрасохтори онњоро нав карданд. Дар баробари ин, баъзе сокинони кишвар хонањои бобоиро аз нав бо тарњи замонавї сохтанд. Як ќисми одамон ба гулпарварї, боѓу токпарварї машѓул шуда, садњо гектар заминњои кўњистонро ба боѓњои сермева табдил доданд ва кўчањову растањоро ба гулистону чаманзор мубаддал сохтанд.

Ин корњои ободонї ва созандагї, ки ташаббускораш муњтарам Эмомалї Рањмон мебошанд, њамвора дар љараён буда, итминони комил дорем, ки то Љашни 30-солагии Истиќлоли давлатї бисёре аз мањалњо, шањру ноњияњо симои худро ба куллї таѓйир медињанд ва ба шањраки намунавї табдил меёбанд. Дар заминаи чунин корњои љавонмардона ва ватандўстона кишвари мо ба як коргоњи бузурги ободонї мубаддал гаштааст, ки онро метавон марњалаи томи тањаввулоти маданї номид. Дар њамин замина маркази бисёре аз ноњияњо навсозї гардида, сифатан таѓйир ёфтанд. Маркази ноњияњои Дарвоз, Рўшони ВМКБ, Муъминобод, Балљувон, Ховалинг, Шамсиддин Шоњини вилояти Хатлон, Истиќлол ва Масчоњи вилояти Суѓд, Тољикобод ва Лахши ноияњои тобеи љумњурї аз њамин ќабиланд.

Пойтахти мамлакат-шањри Душанбе бошад, бо ќомат афрохтани биноњои баландошёна ва инфрасохтори замонавї, боѓњои фарњангиву фароѓатї, гулгаштњои зебову дилкаши худ ба як маркази бузургу тавонои маданї табдил ёфта, макони баргузории чорабинињои сатњи баланд ќарор гирифтааст.

Ба ѓайр аз ин, бо ташаббусњои шахсии Пешвои миллат муњтарам Эмомалї Рањмон дар ду дањсолаи охир шањракњои наве ба монанди Дарбанди Нуробод, Вањдати Шуѓнон, Мењрони Масчоњи Кўњї, Шањринави ноњияи Шањринав бунёд гардиданд.

Дар воќеъ, Пешвои миллат на танњо намунаи ибрати ин созандагињо мебошанд, балки ибтикороти фарзандони диёрамонро ќадр карда, аз амалњои шоистаи сокинони ватандўсти кишвар истиќбол мекунанд. Вобаста ба ин Пешвои миллат таъкид менамоянд: «Вусъат гирифтани раванди созандагї нишонаи возењи боло рафтани њисси ватандўстї дар миёни ањли љомеа мебошад. Зеро дар ин раванд шањрвандони кишвар сиёсати Роњбари давлатро њамаљониба дастгирї карда, дар њалли масъалањои иљтимої ва иќтисодї сањми арзишманд гузоштанд. Мардуми зањматќарини кишвар барои бењтар гардидани вазъи инфрасохтори дењот ёрии амалї расонида, дар бунёди иншооти иљтимої-муассисањои маориф, тандурустї, фарњанг ва таъмиру тармими роњу пулњо ва дигар ободгарињо њиссаи сазовор доранд».

Ин ташаббуси Роњбари давлат мавќеи иљтимоии ўро дар миёни љомеа баланд бардошт. Њар як сокини кишвар медонад, ки мањз њамин ибтикори созанда асос гардид, ки симои дења ва макони зисташон комилан таѓйир ёфт ва зиндагї маљрои худро дигар сохт. Садњо љавонону занон ба ин васила соњиби кор гардида, аз хонанишинии ночор рањо ёфта, аз мањсули зањмат ва кору зиндагии хеш розї мебошанд ва шукри Сарвари ташаббускорашонро мекунанд.

Њамзамон, дар доираи ин супоришњои муњтарам Эмомалї Рањмон барномаи рушди миёнамуњлат ва дарозмуњлати њар як ноњия, шањр ва вилояти кишвар мавриди амал ќарор дорад. Дар ин барномањо рушди зерсохторњои фарњангї ва мадании њар шањраку дењот низ пешбинї шудааст. Бо татбиќи ин лоињањои манфиатовар нуќтањои маданию маърифатї ва марказњои фарњангию истироњатї, аз љумла китобхонањо, кохњои фарњанг, варзишгоњњо, иншооти маишї ва ѓайра бозсозї, бунёд ва фаъол гардида, дар ташаккули љањонбинї ва шеваи нави зиндагии мардум наќши калидї бозида, дар тањаввулоти маданї таъсири мусбат мерасонанд.

Омили дигари тањаввулоти маданї ба рушди бесобиќаи илму маориф, санъату фарњанг ва дастгирии ин самтњои афзалиятнок алоќаманд мебошад. Сарвари давлат аз рўзњои аввали ба даст гирифтани зимоми давлатдорї ба ин соњањо ањаммияти љиддї дода, махсусан, дар ду дањсолаи охир наврасону љавононро ба илмомўзї, забономўзї ва дуруст аз бар кардани нозукињои касби дўстдоштаашон даъват мекунанд ва барои бењтар шудани сатњу сифати таълим таваљљуњи аввалиндараља зоњир менамоянд. Барои амалї шудани ин њадафњои созандаи худ муњтарам Эмомалї Рањмон њар сол рўзи аввали моњи сентябр бо устодону шогирдони муассисањои нави таълимї вохўрї доир карда, пешрафт ва камбудињои самтњо илму маорифро тањлил намуда, барои рушди ин соњањо дастурњои мушаххас медињанд. Дар њар як Паёми худ ба Маљлиси Олї низ баробари дигар соњањои иќтисоди миллї масъалањои асосии илму маорифро таъкид карда, љињати пешрафти самтњои мазкур пешнињодњои наву муњим манзур месозанд. Чунончи, дар Паёми соли гузашта таъкид карданд, ки «Њар як фарди бедордил бояд барои ѓанї гардидани забони модарї ва омўхтани забонњои хориљї кўшиш кунад, ба мутолиаи китоб диќќати аввалиндараља дињад ва љињати баланд бардоштани маърифатнокии худ саъю талош намояд».

Сарвари хирадманди кишвар бо ин таъкидњои оќилонаи худ наврасон ва љавононро ба омўзиши забонњои хориљї ва, инчунин, китобхонї даъват карда, муњим будани ин амалњои шоистаро барои љомеаи мо сариваќтї медонанд.

Кишварњое, ки дар баробари рушди иќтисоди миллї ба соњањои илму маориф диќќати љиддї додаанд, дар воќеъ, дар як муддати кўтоњ пеш рафта, дастовардњояшон љолибу чашмрас мебошанд. Як омили рушди кишварњои Осиё, аз љумла Сингапур, Филиппин, Малайзия дар њамин нукта аст. Мо низ чунин шароитро дорем, зеро бо иќдомњои маорифпарваронаи Пешвои миллат њамасола дар љумњурї то 300 мактаби тањсилоти миёнаи умумї ва дањњо марказњои омўзишї таъсис ёфта, бо таљњизоти муосиру замонавї таъмин мегарданд. Маќсади Сарвари давлат аз ин ташаббусњои наљиб аз он иборат аст, ки бояд мактабу маориф барои васеъ гардидани доираи дониши наврасон самаранок истифода гарданд ва манфиат ба бор оваранд.

Халќи мо аз ќадим њунари баланди забономўзї дошт ва њазорњо сол пеш китобњои зиёдеро аз забонњои чинї, њиндї, суриёнї, юнонї, лотинї, арабї ва ѓайрањо тарљума карда, шуњрати оламгир пайдо намуда буд. Бо њидоятњои бевоситаи Пешвои миллат барои бештар љалб намудани наврасон ба китобхонї, танњо дар солњои охир китобњои зиёди адибони барљаста, аз љумла Бародарон Гримм, Ганс Кристиан Андерсен, Шарл Пиеро, Љовани Родари, Љеймс Свифт, Александр Пушкин ва дигарон ба забони тољикї тарљума шуда, бо наќшу мусавварањои љолиб ба чоп мерасанд. Њоло наврасоне пайдо шудаанд, ки бо ду ва ё се забони хориљї њарф мезананд ва тарљумонї мекунанд. Бояд кўшиш кард, ки сафи чунин наврасон зиёд гарданд ва онњо дар љомеа чун пайравони Пешвои миллат муаррифї шаванд. Дар ин кори муќаддас агар падару модар, мактаб ва љомеа дар њамкории зич фаъолият дошта бошанд, мо ин иќдоми Сарвари ватандўсти худро ба таври комил татбиќ намуда метавонем.

Пешвои миллат муњтарам Эмомалї Рањмон таљрибаи кишварњои мутараќќиро љињати фарогирии илму технологияи муосир барои насли љавон бисёр муњим мешуморанд. Роњбари давлат ба ин хотир бо исрор таъкид месозанд, ки «имрўз бе илму инноватсия, технологияњои иттилоотиву коммуникатсионї ва ташаккули љањонбинии техникї ќадаме ба пеш гузошта намешавад». Мањз бо њамин маќсад бо дастури Сарвари оќилу доно азбарнамоии илмњои даќиќ, риёзї ва табиї таќвият ёфта, дар асоси ташаббуси шахсиашон солњои 2020-2040 солњои омўзиши илмњои табиї, риёзї ва даќиќ дар љумњурї эълон гардида, дар роњи расидан ба љомеаи бо технологияњои навидорашаванда ва рушдкунанда ќадамњои устувор гузошта шуд.

Бояд гуфт, ки то ба имрўз дар кишвари мо тафаккури гуманитарї инкишоф меёфт ва ба тањкими тафаккури техникї кам ањаммият дода мешуд. Тафаккури техникї бошад, ба тањия, эљод ва истифодаи воситањои техникї ва равандњои технологї нигаронида шуда, њадафи он боло бурдани маърифат ва дигаргунсозии табиат ва љомеа аз љониби инсон мебошад. Аз ин рў, пешнињоди ин ѓояи илмдўстона дар бораи рушди тафаккури техникии насли наврас ва дар ин бобат ќабул гардидани фармони Президенти Љумњурии Тољикистон имкон медињад, ки аз боѓча сар карда, кўдакон бо нозукињои фанњои табиї ошно гарданд ва дар зинањои болоии тањсилот на танњо асолати ин фанњо, балки моњияти илмњои даќиќу риёзї, табииву дунявї, техника ва технологияро омўзанд. Дар ин замина насли љавон дар рўњияи дарки дурусти табиат ва кашфиёту ихтирооте, ки инсоният барои зиндагии осоиштаи худ мекунад, шинос мешавад ва ба нављўињое ноил мегардад, ки њар яки он дар оянда ба омили муассири раванди рушд дар кишвар табдил меёбанд.

Насле, ки имрўзњо дар Ватани мањбубамон ба воя расида истодааст, ќобилияти амалї кардани ин дастури сариваќтии Сарвари давлатро дорад. Онњо аз њама муњим хуб ба воя расида истодаанд, ба ќадри илму китоб мерасанд, завќи техникї доранд, бо барномањои компютерї ва технологияњои дигари иттилоотию иртиботї ба таври шоиста шинос мебошанд, аз уњдаи њифзи маълумот мебароянд, истеъдоди кашф карданро доранд ва ихтироъкориро дўст медоранд. Бо амалї гардидани ин ташаббуси созандаи Президенти мамлакат тафаккури техникї рушд карда, насли ба истилоњ технократ пайдо мешавад.

Ваќти он расидааст, ки дар марказњои шањру ноњияњо, аз љумла дар мактабњо, литсейњо бояд клубњои ихтироъкорони љавон аз нав таъсис ёбанд ва тарњрезию моделсозї бо усулњои муосир ва бо истифода аз технологияњои нав ба роњ монда шаванд. Тарњрезию моделсозї ќадами аввал ба сўйи ихтироъкорї буда, барои бедор кардани завќу шуури техникии навраси љўянда мусоидат мекунад ва ўро водор месозад, ки барои кашфи таљњизот ё техникаи дўстдоштааш талош намояд.

Солњои охир пайдо шудани навоварињо дар ихтирои тракторњои хурд, аробачањои электронї барои маъюбон, кафедрањои электронї, дронњои баландпарвоз, таљњизоти ёрирасони тиббї ва кишоварзї аз љумлаи корњои шогирдонаи љавонони тољик мебошанд. Аз рўйи ин ташаббусњо боварї њосил мешавад, ки дар миёни наврасону љавонони кишвари мо низ шахсони ихтироъкор ба воя расида истодаанд. Моро зарур аст, ки онњоро дарёфт ва њавасманд карда, барояшон заминаи корњои таљрибавї муњайё намоем, то ин ки дар самти мазкур орзуњои неки худро амалї созанд.

Њамин љињати масъаларо ба инобат гирифта, донишманди барљастаи соњаи сиёсатшиносї Роналд Инглхарт менависад, ки «тањаввулоти маданї, пеш аз њама, ба прогресс ва рушди инсонї алоќаманд мебошад». Дар њаќиќат, пешбарандаи њамаи ислоњот инсон буда, ў бо ин маќсад сатњи дониши худро боло мебарад, илмњои муосирро меомўзад ва ба ин восита љањонбинии худро васеъ месозад. Ин пайдарњамї тадриљан боиси тањаввулоти маданї дар љомеа мегардад. Пешвои муаззами миллат, муњтарам Эмомалї Рањмон низ ин нуктаро ба роњбарї гирифта, ба ташаккули зењнияти шањрвандони кишвар ањамияти љиддї медињанд ва ба рушди захирањои инсонї таваљљуњи хос зоњир менамоянд.

Бо ин њадаф Роњбари давлат тибќи амри худ озмунњои љумњуриявии «Тољикистон-Ватани азизи ман» ва «Фурўѓи субњи доної китоб аст»-ро таъсис доданд, ки њар яки он аллакай натиљањои хуб ба бор овардаанд. Дастовардњои наврасону љавононро ба инобат гирифта, Пешвои дурандеши мо имсол њам ин озмунњоро дастгирї карда, доираи иштирокчиён ва миќдори маблаѓњои мукофотњоро барои онњо ба маротиб боло бурданд. Рў овардан ба китоб, мутолиаи ахбори нав, фаъол гаштани љомеа дар ин самт ва баргузор намудани ду озмуни љумњуриявї ба ташаккули тањаввулоти маданї, барњаќ, мусоидат карданд.

Ќадами бисёр муњими дигар, ки боиси тањаввулоти амиќи маданї дар љомеаи Тољикистон шуд, танзими њуќуќии анъана ва љашну маросими миллї ба шумор меравад. Татбиќи ин барномаи чандсамтї боис гашт, ки бисёр масъалањои дорои ањамияти миллию иљтимої њалли муносиби худро пайдо намоянд. Дар ин раванд, агар аз як тараф, расму оинњо аз хурофоту боварњои афзуда тоза шуда, маќому моњияти маънавии онњо эњё гардида бошад, аз тарафи дигар, фарњанги муосиру мадании иљрои расму оинњои миллї ва маишї низ ташаккул ёфт. Аммо муњимтар аз ин, татбиќи консепсияи танзим тафаккури аќлониро дар љомеа рушд дода, ба вазъияти иљтимоии зиндагии ањолї таъсири бисёр мусбат гузошт. Дар натиља, мардум на танњо аз зовияи фикрї, балки аз назари амалї низ имконият пайдо карданд, ки зарфияту дороињои худро ба њалли масъалањои маданию маърифатї, аз љумла тањсили фарзандон, таъмини шароити маишии оила, таљдиди хонаву зистгоњ ва ободии кўчаву мањаллањои худ равона созанд. Њамин тавр, танзими њадафмандонаи анъана ва расму оинњои миллї, ки бо ташаббуси Пешвои муаззами миллат амалї шуд, боиси тањаввулоти амиќи маданї ва маърифатї дар љомеаи мо гашт.

Дигар аз заминањои ташаккули тањаввули маданї ин боло рафтани асолати миллї, њисси худшиносиву худогоњї ва дарки дурусти моњияти њувияти миллї мебошад. Дар ин таъкид њувияти миллї на њамчун марзи мањдудкунандаи пайвастшавї, балки њамчун пойгоњи устувори њаракат ба сўи дастовардњои моддию маънавии љањони муосир маъно мегирад. Миллати куњанбунёд ва соњибтамаддуни тољик, ки њувияти таърихан шаклгирифтаву устуворшуда дорад, дар як давраи таърихї аз ин арзишњо дур монда, гирифтори буњрони ба њувияти миллї зарбаовару осебпазир гардид. Барои бартарафсозии ин мушкилоти азим, тањти сарварии муњтарам Эмомалї Рањмон барномаи њадафманди эњёи миллї тањияву татбиќ шуданд, ки он дар шакли таќвияти маќоми муайянкунандаи забони тољикї, эњёи ифтихор аз тамаддуни миллї, арзишњои маънавї, љашнњо ва расму оинњо, фарњангу мусиќї, либосу анъанањои рўзгордорї, ахлоќу одоб ва ѓайра љанбањои амалї гирифтанд. Њамин нуктањоро ба назар гирифта, Сарвари давлат таъкид месозанд, ки «Дар марњалаи кунунї сиёсати фарњангии давлати соњибистиќлоли Тољикистон ба таъмини амнияти фарњангии кишвар, тањкими рукнњои маънавии давлатдорї, тавсеаи тафаккури созандаву бунёдгарона, болоравии ифтихори миллї ва эњсоси ватандории сокинони мамлакат, яъне ба таќвияти њувияти миллї нигаронида шудааст, ки дар ин раванд наќши зиёиён бояд назаррас бошад. Вобаста ба ин, як нуктаи муњимро хотирнишон месозам, ки фаќат миллате, ки ба фарњанги миллї эњтиром мегузорад, њамеша ба дастовардњои назаррас ноил гардида, њувияти миллиашро устувор менамояд ва собитќадамона пеш меравад».

Дар њамин замина Пешвои миллат на танњо ба рушди фарњанги миллї асос гузоштанд, балки як ќатор љашнњои миллї, аз ќабили Наврўз, Мењргон, Сада, Тиргонро аз нав зинда намуданд, ба рушди санъати мусиќии классикии «Шашмаќом» ва санъати мардумии «Фалак» замина фароњам оварданд ва як ќатор расму оин ва маросимро аз нав зинда гардониданд. Дар ин самт, инчунин, бозшиносии шахсият ва таълимоти чењрањои таърихиву фарњангии халќи тољик, ки њам дар нигоњдории њастии миллї ва њам дар муаррифии миллат дар сатњи тамаддуни љањонї сањми бузург доранд, таъсири љиддї гузошт.

Дар маљмўъ, раванди эњёи миллї зери роњбарии Пешвои миллат боис шуд, ки имрўз мардуми тољик пайванди устувори худро бо таъриху тамаддуни бузургаш барќарор карда, арзишњои асил, њисси эътимоди миллї, эњсоси соњибтамаддунї ва ба таври умум, ифтихор аз њувияти миллиро дар сатњи нав зинда намояд. Дар шароити давлатдории миллї идомаи њаракати огоњона дар ин самт љавњари њадафи ѓоявии тањаввулоти маданиро ташкил медињад.

Ин равандњои созанда ва ташаббусњои ватандўстонаи Пешвои миллат муњтарам Эмомалї Рањмон ўро дар миёни халќ мањбуб гардонидааст. Мардум ва ањли зиёи кишвар ба ин абармарди дунёи сиёсату маърифат эътимоду боварї доранд, зеро вай дар замони роњбарии хеш њар як амали хайр ва иќдомеро, ки пеша кардааст, онњоро сарбаландона иљро карда, Ватани мањбубро аз вартаи парокандагї наљот дода, дар як муддати кўтоњ онро ба як кишвари рў ба рушд табдил додааст. Инчунин, сатњи маърифатии љомеаро боло бурда, дар татбиќи тањаввулоти маданї наќши муассир бозидааст. Дар баробари ин, мавќеи Тољикистони соњибистиќлолро дар арсаи љањонї баланд бардошта, халќи тољикро зафарманд намудааст.

Бовар дорем, ки номзадии ин шахсияти таърихї ба мансаби Президенти Љумњурии Тољикистон аз љониби сокинони кишвар дастгирї ёфта, дар оянда барои рушди Ватани азизамон роњи васеъ боз мегардад ва мо ба комёбињои њар чи бештару бењтар мушарраф хоњем гашт.

Абдуљаббор РАЊМОНЗОДА,

Ёрдамчии Президенти Љумњурии Тољикистон

оид ба масъалањои рушди иљтимої

ва робита бо љомеа, академики

Академияи миллии илмњои Тољикистон

Сарчашма: www.khovar.tj